Niko ne može da posvedoči koliko je trajala rotacija planete Zemlje u vreme ledenih doba, odnosno koliko su trajali dan i noć. Ovo isto se odnosi i na period pre pojave ledenih doba. Koliko dugo su trajali dan i noć, u vreme dok su postojali dinosaurusi? Da bi postajali takvi oblici života koji su uzrokovali i bili praćeni bujnom vegetacijom i životinjama velikih razmera, sigurno da je period rotacije Zemlje oko svoje ose bio dosta drugačiji u odnosu na ovaj koji danas postoji! Niko se nije upitao; da li su oni bili duži ili kraći u odnosu na dužinu dana i noći koju imamo danas? Koliko je njihova dužina uticala na klimu na Zemlji, a sa time i na sav živi svet na njenoj površini? Jasno je da nisu samo položaj i jedinstveno kopno bilo uzrok postojanja bujnog biljnog i životinjskog sveta. Tome je mogao da doprinese i drugačiji ugao zračenja sa Sunca. Sa drugačijim nagibom ose rotacije sigurno je postojao i drugačiji položaj magnetnih polova, a to je menjalo i njegovu jačinu. Tako da je to u osnovi pogodovalo za bujni razvoj biljnog i životinjskog sveta.
  Normalno je zamisliti da je usled promene nagiba ose rotacije, dolazilo i do promene trajanja dana i noći, pa je to uslovilo i promene u klimatskom i geološkom obliku planete. To je bila i promena u dužini trajanja rotacije Zemlje oko svoje ose. Nastavak tome, može biti i promena u trajanju rotacije koju je Zemlja imala oko Sunca, odnosno njene godine. To je takođe uslovilo promene ne samo u klimatskim uslovima, nego i u fizičkom obliku planete.
  Može se zamisliti, a to bi se moglo i izračunati, da je u toku duže istorije Zemlje dolazilo do promena trajanja dana i noći. Koliko je to trajalo ne može se ispravno pretpostaviti. Ali ako se uzme u obzir promena položaja planete Zemlje i njene ose rotacije, kao i delovanje sila među planetama, gravitacije, sila rotacije – centrifugalne i drugih, moguće je doći do preciznijih ili približnih dužina trajanja dana i noći.
  Ova izračunavanja mogu biti složena, ali sa opremom koja danas postoji, to ne mora dugo trajati. Za to treba uzeti u obzir, da su do sada sve planete Sunčevog sistema predstavljane u jednoj ravni. U toj ravni one u obliku elipsi rotiraju oko Sunca, što predstavlja dvodimenzionalni sistem ili prostor u kome se planete kreću. Svi podaci koji su do sada dobijeni o položaju i kretanju planeta, ugurani su u dvodimenzionalni sistem koji nikako nije moguće da se održi, upravo na osnovu dobijenih činjenica i posmatranja. Međutim sasvim drugu predstavu i sliku dobijamo ako Zemlju i ostale planete prikažemo, odnosno posmatramo u realnom trodimenzionalnom prostoru!

  Iako postoji veliki tehnološki napredak u nauci, pojava i trajanje ledenih doba nikako nije precizno određeno. Na osnovu toga može se doneti zaključak da je upitno sve ono što se odnosi na njihovu dužinu trajanja, kao i za vreme kada su ona postojala. Po nekim odredbama koje se uzimaju u obzir za određivanje ledenih doba, postoji nekoliko takvih doba. Osnovni problem u njihovom pravilnom određivanju je način koji se koristi za to. Zbog toga je period i vreme njihovog trajanja uvek moguće dovesti u sumnju.
  Tokom geološke prošlosti određena su neka razdoblja u toku kojih je dolazilo do zaleđivanja kontinenata, glacijacije (stvaranja leda) i naglog hlađenja. Pretpostavlja se da su se te promene u toku Zemljine prošlosti dogodile nekoliko puta i poznate su pod nazivom Ledeno Doba.
  Smatra se da su prva ledena doba, tačnije njih tri nastupila u prekambriju (pre 940 i 615 miliona godina). Zatim je uslijedilo ledeno doba u devonu (pre oko 400 miliona godina), te u gornjem karbonu i permu (otprilike pre 295 miliona godina). Tragova tih starih zaleđivanja ima vrlo malo, no neki su pronađeni u Africi, Aziji, Americi i Australiji. Na tim područjima pronađeni su tiliti (više ili manje povezan morenski materijal) koji su bili naneseni u višim predelima, ali su u kasnijim dobima mnogim geološkim promenama bili pomereni.
  Po prostornom rasporedu naslaga tilita može se potvrditi već spomenuta činjenica kako su one na ta područja stigle pomeranjem kontinenata ili drugim složenim geološkim procesima. Naime, poznato je kako na nekim od tih područja danas vlada vrlo topla ili čak tropska klima, ali na njima nema tragova novijeg ledenog doba. Pod novijim ledenim dobom smatra se ono iz pleistocena.
  Zaista se treba dobro zamisliti o vremenu pojavljivanja i trajanje ledenih doba? Smatra se da je Zemlja nekada nastala od onoga dela mase koji se većinom odvojio od ogromne mase od koje je nastalo Sunce. Tada u to vreme, a u nekoj dalekoj prošlosti, Zemlja je mogla da bude samo topla masa koja se sve više hladila. Pri tome usled određene rotacije, u toku koje je došlo do formiranja planete, kopnena masa je morala da se grupiše i rasporedi u jednu celinu. Tako je i nastao jedan super kontinent koji je nazvan pangea (iz grčkog – sve zemlje).
  Iz toga sledi logično pitanje; Ako se Zemlja sve više hladila, kako je onda moglo da u prekambriju (pre 900 miliona godina) postoji bilo kakvo zaleđivanje velikih kopnenih površina? Zatim to isto pitanje, sledi i za doba ili razdoblja koja su kasnije sledila u devonu ili karbonu i permu (pre 295 miliona god.)? U to vreme kopno je bilo iz jednog dela, tako da tada nisu nikako mogle postojati vodene i vazdušne struje koje bi mogle uzrokovati drugačiju klimu! Logično bi bilo da tada nisu mogla da postoje strujanja vazduha (vetrovi) u onom obliku kakva danas postoje, ako znamo da tada nije bilo uzvišenja većih od manjeg brda! Visoke planine nastale su mnogo kasnije, posle katastrofe na kraju perioda krede, kada se desilo uništenje velikih guštera. Zato jedina klima koja je do tada mogla postojati jeste ona koja odgovara tropskim uslovima, a takvi su i postojali sve do perioda krede. Upravo tada, odnosno na kraju tog perioda, sve kopnene mase su se odvojile i dobile približno sličan oblik onom koji danas postoji. Tada su mnoge biljne i životinjske vrste izumrle, ili su manji broj onih preživelih, promenile svoj izgled u približno sličan, ali mnogo umanjen u odnosu na ono vreme kada su postojali mnogo bolji uslovi za život! Zato bi postojanje ledenog doba ranije od ovog perioda bilo nemoguće i nelogično. To ni po čemu nije logično, kao ni ono što u nekim slučajevima treba da sledi kasnije od tog perioda!

 
Mogući izgled nekada jedinstvenog kopna

  Ne može biti logično da u to vreme kada je cela kopnena masa bila jedinstvena, mogu postojati klimatski uslovi koji bi mogli usloviti zaleđivanje. Da bi nastali takvi klimatski uslovi najpre je trebalo da se kopno razdvoji od celine. Tek odna kada su se kontinetalne ploče odvojile, između njih su nastala vodena i vazdušna strujanja (golfska struja, vetrovi i dr.). Vodene struje i mnogo jači vetrovi, posle toga su dobili uslove da nastanu. Tako su se slični vetrovi održali do danas u vidu uragana, orkana, tornada i drugih, a oni su mogli promeniti klimu tako da se na velikim delovima kopna obrazuju velika prostranstva pod ledom.
  Smatra se da period kada su se sve kopnene mase odvojile, tako da čine ono što je nalik na današnji oblik kontinenata, to doba ili kraj tog perioda jeste završetak Krede. Upravo na kraju toga perioda nastaje i pomor dinosaurausa, što je bilo uslovljano kataklizmom koja je bila planetarna. Jedino takva kataklizma mogla je biti završnica odvajanje kontinenata, posle čega su nastali drugačiji klimatski uslovi. Promena klimatskih uslova bila je drastična i toliko nagla, da su pojedine životinjske vrste zaleđene sa ostacima nesvarene hrane u svojim stomacima. Dakle jedino realno vreme kada su mogli nastati periodi zahlađenja, koji mogu da pogoduju zaleđivanju, jeste ono doba posle periode Krede. Tada su vodene i vazdušne struje promenile svoje tokove u odnosu na ono vreme kada je kopno bilo jedinstveno. Do tada je na kopnu svuda vladala tropska klima, ali posle toga nastao je nagli period zahlađenja. Tragovi tih zaleđivanja jesu dokazi koji se nalaze na prostorima Afrike, Azije, Amerike i Australije. Postojanje više ledenih doba, nisu ništa drugo do periodi određenog smenjivanje zahlađenja sa periodima otopljenja (koji ne moraju biti previše dugi). Svi ovi periodi mogli su nastati jedino posle perioda Krede, kada su se svi kontinenti razdvojili, što je moglo da uzrokuje i velike klimatske promene!
  Nastali klimatski uslovi, nakon perioda Krede, imali su svoje uspone i padove, u kojima se mogu smestiti i nekoliko ledenih doba. Tako se pod novijim ledenim dobom smatra ono iz pleistocena. U osnovi nijedno ledeno doba pre perioda Krede ne može se smatrati da je postojalo.
  Ono što se smatra za posljednje ledeno doba, nastupilo je u ne tako davnoj geološkoj prošlosti, tačnije u kvartaru, pre otprilike 2 miliona godina. Smatra se da je vrhunac doživelo u pleistocenu, koji se dijeli na glacijale i interglacijale. Glacijali su bili ledena razdoblja u kojima se kontinentalni led širio daleko na jug, a uporedo sa tim, snežna granica se spuštala mnogo niže nego što ona postoji danas.
  U kvartaru je sveukupno bilo pet glacijala i to hronološkim redom: Donau, Ginc, Mindel, Ris i Virm. Ti glacijali dobili su imena po rijekama u području Alpa (Günz, Mindel i Riss) kao jezeru Würm. Donau je dobio ime po reci Dunav, no postojanje tog glacijala je pod znakom pitanja? Zašto se onda ono pominje u hronologiji ledenih doba kada se u njegovo postojanje sumnja? Može li nešto postati naučna istina, ako se u to sumnja?
  U SAD-u su bila četiri glacijala i to redom: Nebrascan, Kansas, Illinois i Wisconsin. Oni su dobili imena po američkim državama. Ledeni pokrivač na tom prostoru bio je prosečne debljine oko 1500 metara. Koliko se onda vode bilo povuklo iz mora i okeana da bi se nagomilale tolike količine leda?
  U Nemačkoj su bila tri glacijala, koji su takođe nazvani po rijekama: Elster, Saale i Weichsel.
  Službeni i opšte prihvaćeni nazivi glacijala su oni koji potiču od naziva alpskih reka, dok se ostali nazivi koriste na lokalnom nivou (Njemačka, SAD), za imenovanje glacijala koji su na tom području trajali približno paralelno sa alpskim glacijalima. Glacijali su bili različitog trajanja i isto tako različitog intenziteta. Isto se odnosi i na svaki interglacijal. To su bila razdoblja između dva glacijala u kojima je temperatura bila viša, a led se povlačio u visoke severne predele. U osnovi periodi zahlađivanja i otopljavanja su se smenjivali, tako da ono što se smatra za duže ledena doba, jesu u stvari samo više povezanih perioda, koji su se smenjivali, ali njih nisu razdvajali!
  Ukupno u vreme posljednjeg ledenog doba, led je prekrivao 24 miliona kvadratnih kilometara Zemljine površine, koja je danas bez leda. Samo na evropskom kontinentu ležalo je u to doba 70 miliona kubnih kilometara leda. Da bi se stvorile tako velike količine leda, iz okeana je izvučeno toliko vode da se visina svetskog mora spustila za oko 180 metara.
  --No ako postoje dokazi za to da je nekada visina vode bila znatno ispod onog nivoa na koji smo danas navikli, logično je zamisliti se nad time, gde su se nalazile sve te količine vode pre nego je nastalo ili postojalo ledeno doba!? Sigurno da nije bilo moguće da su se sve te količine vode mogle naći zarobljene u ledu koji se obrazovao nastankom ledenog doba!--
  A kako je danas topljenje ledenih površina sve intezivnije, trebalo bi se zamisliti i izračunati, bez manipulisanja brojevima (u nečijem interesu), na kojoj visini će se vode popeti u narednim godinama, kada će se znatno brže otopiti led na polovima?

Severni pol: Masa leda se stalno menja - smanjuje i predviđa se otopljavanje do crvene linije.

  O nastanku ledenih doba vremenom su se stvorile mnoge teorije ili grupe teorija.
  Prva grupa bila je ona koja je uzroke ledenih doba tražila u svemiru, Suncu i međusobnom položaju Zemlje i Sunca. Jedna od teorija iz te grupe bila je da prostor u kojem je Sunčev sistem, nije uvijek bio jednake temperature i da je razlika u temperaturi nastala zbog gasova i prašine koji su se menjali u pojedinim područjima. Dokaza za ovo nema, jer do sada se nije desilo da je čovek nekada zabeležio prolaske takvih maglina ili neko slično prisustvo u blizini koja je bila vidljiva. Ali zato je bilo mnogo zabeleženih poseta kometa, viđenja asteroida, kao i mnogih drugih na razne načine opisanih fenomena ili događaja!
  Druga teorija je bila da je Sunce promenjiva zvezda koja u nekim razdobljima zrači više, a nekima manje toplote. Iz ovoga sledi logično pitanje koje se odnosi na građu i sastav Sunca.

Kako zaista nastaje zračenje i energija na suncu!? Zbog čega bi ona imala promenljivi oblik?

  Ovaj oblik teorije može da bude nepotpun, ali ako se nadoveže na to da u trodimenzionalnom prostoru, zračenje sa Sunca biva promenljivo, onda sa time i zračenje može da ima različitu jačinu. Zbog trećeg oblika kretanja planeta i same Zemlje, to može da uzrokuje promenu zračenja od Sunca. Tada zbog izmenjenog ugla pod kojim padaju Sunčevi zraci, dolazi i do promene položaja i jačine magnetnog polja, pa tada mogu da nastanu periodi zahlađivanja ili otopljavanja, što menja klimu i klimatske uslove. U dugoj istoriji Zemlje sigurno da je do takvih promena dolazilo više puta. To je na samoj površini uslovilo pomeranje i seobe, kako ljudi tako i životinja, ali isto tako i promenu vegetacije.
  Sledeća teorija u ovoj grupi, bila je da na tako drastične klimatske promjene utiče pomeranje Zemljinih polova. Ovo pomeranje polova je dokazano sa mnogim geološkim nalazima. O tome je više napisano u daljem tekstu. Za sada se može napomenuti da sva ledena doba, ili bolje reći oni periodi zahlađivanje i otopljevanja koja su postojala, zavise od mnogo složenijeg sistema. Odnosno sve ono što se događa na Zemlji, zavisi od Sunca i zračenja sa njega, ali i delovanja ostalih planeta, za koje je sigurno da mogu uticati na pomeranje kontinentalnih ploča i njihov raspored.
  Po tome je zanimljiv naučni pristup koji je skrenuo pažnju u naučnim krugovima. Naime, Milutin Milanković je u svom istraživanju završenom 1941. godine tvrdio da se taloženje leda u Evropi podudaralo sa periodima u kojima je solarna energija koja je stizala na područja severne geografske širine tada bila niskog intenziteta zbog varijacija u Zemljinoj orbiti. Džerard Roi studirajući ove Milankovićeve tvrdnje vršio je istraživanja u nameri da hipotezu poboljša i dao je zanimljiva razmišljanja. On je pokušao da pobije tvrdnju naučnika koji su tražili korelaciju između apsolutne zapremine leda i iznosa primljene energije. Predložio je da se istraživanje više usmeri na proučavanje korelacije između brzine promene ukupne zapremine leda i prijema solarne energije.
  Postojeća merenja otkrila su obrnut uticaj na brzinu promena ukupne zapremnine leda i letnjeg priliva solarne energije u području severne geografske širine. Po mnogim merenjima varijacije u količini ugljen-dioksida u atmosferi izgleda da imaju samo sekundarnu ulogu u globalnom otopljavanju leda, a ne dominantnu kako se verovalo.
  Da li dominantna uloga pripada varijacijama u Zemljinoj orbiti, i promeni kretanja njene putanje u obliku rozete? Zbog toga sigurno dolazi do promene jačine zračenja od Sunca, odnosno do promene inteziteta solarne energije! Naučnici za sada ne izimaju još u razmatranje ove dokaze.

  Druga grupa teorija uzroke ledenih doba tražila je na samoj Zemlji. Jedni su smatrali da je do ledenih doba došlo zbog promene smera strujanja toplih, a posebno hladnih morskih struja. Ove promene su mogle nastati jedino onda kada nije bilo jedinstvenog kopna, pa su tek otada mogla nastati tokovi vodenih struja koje bi nosile tople ili hladne struje!
  Drugi su pak smatrali da poreklo ledenih doba leži u promeni visine kontinenata, pa je to uticalo na pravac vetrova i atmosverskih padavina.
  Ova grupa teorija je ograničena jer se odnosi samo na površinu Zemlje, a po onome što je napred navedeno sve klimatske, ali i geološke promene zavise od zračenja i toplote sa Sunca, kao i od delovanja svih poznatih sila zbog postojanje ostalih planeta.
  Treća grupa teorija smatra kako se uzrok ledenih doba krije u atmosferi Zemlje. Pretpostavlja se da atmosferski uslovi mogu drastično uticati na podizanje i spuštanje temperature. Posebno važnu ulogu ima količina ugljendioksida i prašine u atmosferi. Smanjenjem količine ugljendioksida umanjila bi se temperatura na Zemljinoj površini, dok bi povećana količina čestica prašine onemogućavala dolazak Sunčevih zraka do Zemlje i tako smanjila temperaturu unutar atmosfere.
  Sve navedene teorije su dosta stare i većina njih je odbačena. No, sve teorije, pa i one koje se još uvijek smatraju mogućima sadrže u sebi mnoge nelogičnosti i ne daju nam odgovore na veliki broj pitanja.

  Sedamdesetih godina 19. veka geolog Gjuro Pilar je dao svoju teoriju o postanku ledenih doba. Prema njoj su uzroci glacijacije primarno povezani s periodičnom perturbacijom, odnosno narušavanjem pravilnog kretanja Zemlje u smislu odstupanja od ravnotežnog položaja. Po Pilaru, glavni faktor koji je uticao na uspostavljanje glacijacije bio je vazduh u atmosferi, što uslovljava promenu energije vjetrova usled navedenih perturbacija.
  Ovo se opet nadovezuje na one teorije iz prve grupe. Tako da i po ovoj teoriji, klimatske i geološke promene zavise od stanja celog Sunčevog sistema. Zato je i ova teorija, jedan od sastavnih delova u mnogo većem broju uzroka. To se nešto više opisuje u delu teksta pod naslovom precesija.
  O tačnosti ove teorije, kao uostalom i svih drugih teorija može se diskutovati i pitanje je kada će se pravi razlozi ledenih doba moći sa sigurnošću utvrditi. Ovi razlozi sigurno mora da postoje, a samo ih treba pravilno analizirati u uklopiti u celinu. Tada će biti mnogo jasnije ono što se događa na Zemlji kako u klimatskim promenama, tako i u geološkim promenama. Iako to može da izgleda složenije, ono u osnovi takvo ne mora biti? Zato što je mnogo složenije praviti predstave na osnovu pretpostavki, nego li sagledati celinu na osnovu činjenica!